عابر پیاده: صفر تا صد قوانین، چراغ راهنمایی و خط عابر پیاده (آپدیت ۱۴۰۴)

تعریف عابر پیاده

عابر پیاده کسی‌است که در محیط داخل شهر یا خارج شهر بدون وسیله‌نقلیه (اعم از حیوان یا خودرو) در جایی از شبکه حمل‌ونقل شهری در حال تردد است.

در این مقاله به تعریف عابر پیاده، قوانین، مکان، خطوط، تابلوها و چراغ عابر و بررسی گذرگاه عابر پیاده می‌پردازیم.

عابر پیاده کیست؟

عابر پیاده کسی‌است که در محیط داخل شهر یا خارج شهر بدون وسیله‌نقلیه (اعم از حیوان یا خودرو) در جایی از شبکه حمل‌ونقل شهری در حال تردد است.

عابر یعنی کسی که در حال عبور است و پیاده یعنی سوار بر هیچ وسیله‌نقلیه‌ای نیست.

در آیین‌نامه راهنمایی‌ورانندگی مصوب ۱۳۸۴ عابر اینگونه تعریف شده‌است:

شخصی غیرسوار که بــدون استفاده از هیچ نوع وسیله‌نقلیه موتوری یا غیرموتوری حرکت می‌نماید و یامبادرت به جا‌به‌جایی کالسکه‌، چرخ دستی‌، جامه‌دان‌، سبدهای چرخدار و مانند آن می‌نماید.

همچنین در تعریف پیاده‌رو آمده‌است:

بخشی جداشده از خیابان که در امتداد آن واقع‌شده و برای عبورومرور پیادگان اختصاص یافته‌است‌.

خط کشی عابر پیاده

تعریف خط کشی عابر پیاده: خط عابر پیاده مجموعه‌ای از خطوط متقاطع یا موازی روی سطح معبر است که به منظور نشان دادن محلی امن و قانونی برای عبور افراد پیاده، کشیده می‌شود. این خطوط معمولاً سفید رنگ هستند.

خط عابر پیاده یک عنصر فیزیکی است که گذرگاه عابر پیاده را تعیین می‌کند.

انواع خط کشی‌های عابر پیاده

خطوط موازی (Railroad Pattern): رایج‌ترین نوع خط‌کشی که به شکل خطوط موازی با مسیر حرکت کشیده شده است.

خطوط زیگزاگ (Zigzag Lines): در برخی کشورها این خطوط قبل از گذرگاه کشیده می‌شوند تا رانندگان را از نزدیک شدن به گذرگاه و ممنوعیت سبقت آگاه سازند.

قوانین کامل خط عابر پیاده برای رانندگان

وظایف رانندگان در برخورد با خط عابر پیاده

توقف اجباری: رانندگان موظفند در صورت عبور عابر پیاده یا قصد عبور او، کاملاً قبل از خط عابر پیاده متوقف شوند.

فاصله توقف: راننده باید فاصله ایمنی را حفظ کرده و بر روی خطوط توقف نکند.

عبور از روی خط عابر پیاده: توقف و پارک خودروها بر روی خط عابر پیاده، حتی در ترافیک سنگین ممنوع است.

جریمه‌ها: رانندگان بابت تخلف از قوانین مربوط به خط عابر پیاده جریمه خواهند شد.

تابلوهای مرتبط با خط عابر پیاده: تابلوی هشدار دهنده عبور عابر پیاده – مثلثی، تابلوی محل عبور عابر پیاده

نصب دوربین: بسیاری از خطوط عابر پیاده، به ویژه در مناطق پرتردد، تحت نظارت دوربین‌های هوشمند هستند.

گذرگاه عابر پیاده

گذرگاه عابر پیاده در آیین‌نامه راهنمایی‌ورانندگی:

گذرگاهی است در تقاطع راه‌ها، امتداد پیاده‌روها، سواره‌روها، روگذرها یا زیرگذرها یا هر محل دیگری ازسواره‌رو که به وسیله خط‌کشی یا میخکوبی یا علایم دیگر، برای عبور پیادگان اختصاص داده‌شده‌است‌.

گذرگاه های عابر پیاده در طول تاریخ وجود داشته اند تا عابران بتوانند با آرامش از عرض خیابان یا راه عبور کنند و به سلامت به مقصدی که می خواهند برسند.

عدم وجود این گذرگاه ها در فواصل معین و عدم فراهم یک مسیر مناسب برای عابر می تواند منجر به این شود که عابر از مقاطع خطرناک و پرسرعت خیابان یا راه عبور کند و حادثه ترافیکی رخ دهد.

پرهیز از حواس‌پرتی: اشاره به ممنوعیت استفاده از موبایل یا هدفون هنگام عبور از گذرگاه عابر پیاده.

عبور مستقیم: عابر باید مسیر خود را مستقیم و بدون توقف در گذرگاه عاب طی کند.

اولین نگاه: عابر قبل از ورود به خط، باید از توقف کامل وسایل نقلیه اطمینان حاصل کند.

معادل انگلیسی عابر پیاده

عابر پیاده ممکن‌است در برخی متون و مقالات به طور خلاصه (عابر) نامیده شود. معادل انگلیسی کلمه عابرپیاده Pedestrian است. ریشه لاتین این کلمه Pedester به معنی بر روی پا راه‌رفتن‌است. پدال هم ریشه مشابهی دارد.

عابرپیاده یکی از آسیب پذیرترین کاربران سیستم حمل‌ونقل است. برخورد هر مدل وسیله‌نقلیه با عابر، می‌تواند منجر به جرح یا مرگ شود. در شهرها تلاش می‌شود که محل عبور عابر پیاده با ضریب اطمینان خوبی از دیگر وسایل‌نقلیه جداسازی شود.

سهم عابرپیاده در تلفات تصادفات رانندگی

سردار حسینی رییس پلیس راهور فراجا در مورد آمار تلفات تصادفات رانندگی در شش ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۳ گفته‌است: عابران پیاده ۱۶ درصد از کل تصادفات را شامل می‌شوند که در مناطق درون‌شهری سهم آنها به ۲۴ درصد می‌رسد. در حوزه برون‌شهری نیز ۸ درصد از تصادفات به عابران پیاده مربوط می‌شود.

در شش‌ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۳، در تصادفات درون‌شهری ۲۳۹۶ نفر جان باخته‌اند. ۲۴ درصد از این تعداد، معادل ۵۷۵ نفر که رقم بسیار بالاییست.

همچنین در تصادفات برون‌شهری ۷۰۰۶ نفر کشته شده‌اند که ۵۶۰ نفر معادل ۱۶ درصد تلفاتی‌است که رییس پلیس راهور گفته‌است.

بنابراین میتوان نتیجه گرفت که نزدیک به ۵۰ درصد کشته‌شدگان عابر پیاده در شش‌ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۳، در جاده‌های برون‌شهری جان خود را از دست داده‌اند.

سرهنگ احسان مومنی معاون عملیات پلیس راهور تهران بزرگ درباره برخی آمارهای مربوط به تصادفات عابر پیاده در بزرگراه‌های پایتخت در ۶ ماه نخست سال ۱۴۰۳ می‌گوید: ۴۰ درصد از ۱۸۸ نفر افراد جان‌باخته در تصادفات در بزرگراه‌های پایتخت در سال جاری، یعنی ۷۰ نفر به عنوان عابرپیاده بودند که از عرض بزرگراه عبور کردند که البته در تصادفات به همین عابران هم سهم تقصیر داده‌شد.

مطابق آمارها، در شش‌ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۳، ۱۹ درصد فوتی‌ها راننده و سرنشین خودرو بوده و حدود ۴۰ درصد فوتی‌ها تصادفات عابر پیاده و ۴۱ درصد هم موتورسواران بودند.

چراغ راهنمایی عابر پیاده

در آیین نامه راهنمایی‌ورانندگی چراغ راهنمایی عابر پیاده به این روش توصیف شده‌است.

ماده ۱۰۳- در چراغ‌هایی که به عنوان چراغ راهنمای عابر پیاده مورد استفاده قرار می‌گیرند، رنگ‌دارای‌معانی زیراست‌:
چراغ سبز: پیادگان مجاز به عبور از عرض راه می‌باشند.
چراغ قرمز: عبور پیادگان از عرض راه ممنوع‌است‌.

چراغ راهنمایی مربوط به خودروها که در انگلیسی به عنوان traffic light شناخته می‌شود، دارای سه رنگ‌ اما این چراغ دارای دو رنگ‌ و اولویت تردد در هنگام چراغ قرمز با خودروها یا وسایل حمل‌ونقل عمومیست و در هنگام چراغ سبز، عابران می‌توانند از روی خط کشی عبور کنند.

ممکن‌است چراغ عابر پیاده همراه با خط کشی باشد یا نباشد. ممکن‌است پلیس راهنمایی‌ورانندگی در محل حضور داشته‌باشد یا نباشد.

رفتار عابران در هنگام چراغ قرمز موضوع مطالعات بسیاری بوده‌است. برخی مطالعات نشان داده‌است که اگر زمان انتظار برای عابران زیاد باشد و تعداد عابران منتظر، از عددی فراتر رود و پلیس راهنمایی در محل حضور نداشته باشد، احتمال اینکه عابران تصمیم به عبور از خیابان در هنگام چراغ قرمز بگیرند، بیشتراست.

افراد چه برای رانندگی و چه هنگام عبور از خیابان با پای پیاده، بر اساس تجربه سرعت وسایل‌نقلیه دیگر را تخمین می‌زنند و تصمیم می‌گیرند که از خیابان عبور کنند یا خیر.

چراغ عابر پیاده برای روان سازی جریان ترافیک، افزایش ایمنی و کاهش تصادفات به کار می‌رود. چراغ وقتی برای عابر سبز می‌شود که چراغ راهنمایی برای خودروها قرمز شده‌است و خودروها در توقف کامل قراردارند. بنابراین احتمال برخورد وسایل‌نقلیه با عابران کاهش می‌یابد. اما این احتمال هیچگاه صفر نمی‌شود.

تفاوت چراغ راهنمایی خودرو با چراغ عابر پیاده

چراغ عابر پیاده دو رنگ (قرمز و سبز) دارد و معمولاً به صورت نماد آدمک ایستاده و آدمک در حال حرکت نمایش داده می‌شود، نه چراغ دایره‌ای سه رنگ (قرمز، زرد، سبز) خودروها.

رنگ‌ها اغلب با نمادهای تصویری تقویت می‌شوند: نماد آدمک قرمز (ایستاده) برای ممنوعیت عبور و نماد آدمک سبز (در حال حرکت) برای مجاز بودن عبور.

در برخی معابر، به ویژه برای کمک به نابینایان، چراغ‌های عابر پیاده دارای سیستم‌های صوتی (صدای بوق یا دستور صوتی) هستند که وضعیت چراغ را اعلام می‌کنند.

چراغ‌های عابر پیاده در برخی نقاط ممکن است حالتی شبیه به زرد داشته باشند یا به صورت چشمک‌زن عمل کنند.

چراغ قرمز چشمک‌زن: در برخی مکان‌ها، قبل از فعال شدن کامل چراغ قرمز، یک حالت قرمز چشمک‌زن وجود دارد که به عابر پیاده هشدار می‌دهد زمان مجاز عبور رو به اتمام است و باید از خیابان خارج شوند. (این یک حالت هشدار شبیه به چراغ زرد در چراغ‌های خودرو است).

عملکرد دکمه عابر پیاده (Push Button): در بسیاری از تقاطع‌ها، عابران باید دکمه‌ای را فشار دهند تا چرخه ترافیک برای عبور آن‌ها تغییر کند. این نکته برای درک نحوه کارکرد سیستم برای کاربران بسیار مهم است.

اهمیت نگاه کردن: حتی با چراغ سبز، عابران باید همیشه قبل از ورود به خیابان، از توقف کامل وسایل نقلیه اطمینان حاصل کنند. (به خصوص موتورسیکلت‌ها یا دوچرخه‌هایی که ممکن است چراغ قرمز را نادیده بگیرند).

عبور مستقیم و سریع: عبور مستقیم از خط کشی و پرهیز از توقف یا هرگونه اقدامی که زمان عبور را طولانی کند، اهمیت دارد.

حق تقدم در چراغ راهنمایی عابر پیاده

در حضور چراغ راهنمایی فعال، حق تقدم واضح است: چراغ سبز برای عابر پیاده به معنای حق تقدم کامل است و رانندگان موظف به توقف کامل هستند.

اگر چراغ راهنمایی وجود ندارد یا خاموش است، در گذرگاه عابر پیاده دارای خط کشی، حق تقدم با عابر پیاده‌ای است که قصد عبور دارد یا وارد گذرگاه شده است.

قوانین مرتبط با عابر پیاده

برخی از قوانین مرتبط با عابرپیاده که در آیین‌نامه راهنمایی‌ورانندگی آمده‌است، در اینجا می‌خوانیم:

ماده ۱۴۱- در گذرگاه عابرپیاده که چراغ راهنمایی‌ورانندگی نداشته‌باشد، حق تقدم عبور با پیادگانست‌.

ماده ۱۶۳- ایستادن یا توقف وسایل‌نقلیه در محل‌های زیر ممنوع‌است‌:

الف‌ـ پیاده‌رو و گذرگاه عابر پیاده‌.

ذ‌- در خیابان‌هایی که پیاده‌رو آن قابل عبور نبوده و پیادگان مجبورند از بخشی از سواره رو عبور کنند.

ماده ۱۶۷- عبور موتورسیکلت و موتورگازی و دوچرخه‌سوار از پیاده‌رو و وسط دستجات‌، بازار ونقاط شلوغ ممنوع‌است‌.

ماده ۱۹۲- عبور وسایل‌نقلیه از پیاده‌روها و توقف آنها روی پیاده‌رو ممنوع‌است‌.

ماده ۲۱۵- پیادگان موظفند که‌:
الف‌ـ در محل‌هایی که پیاده‌رو وجود دارد از سطح سواره‌رو استفاده نکنند.
ب‌ـ در محل‌هایی که پیاده‌رو وجود ندارد یا در صورت وجود به دلایلی غیر قابل تردد باشد باید از منتهی‌الیه سمت چپ سواره‌رو و عکس جهت حرکت وسایل‌نقلیه عبور نمایند.
پ‌ـ برای گذشتن از عرض راه‌، تنها از گذرگاه‌های عابرپیاده‌، پل‌های هوایی و گذرگاه‌های زیرزمینی مجاز عبور نمایند.

ت‌ـ از دویدن‌، پریدن و ورود ناگهانی به سطح سواره‌رو خودداری کرده و مراقب حرکت وسایل‌نقلیه‌ باشند.
ث‌ـ از حصار آزادراه‌ها نگذرند و در بزرگراه‌ها و خیابان‌ها از لابلای درختان و گل بوته‌های حاشیه ومیانه راه عبورنکنند.
ج‌ـ در تقاطع‌ها با روشن شدن چراغ سبز مقابل خود (چراغ عابر) حرکت نمایند و هنگامی که چراغ عابر قرمز بود عبورنکنند.
چ‌- از موانع و خط‌کشی خطوط ویژه‌، سواره‌رو خیابان‌ها و میدان‌ها عبورنکنند.
ح‌- در بزرگراه‌ها و خیابان‌های اصلی‌، از خارج از گذرگاه‌های تعیین شده عبورنکنند.
خ‌- در سواره‌رو خیابان برای سوارشدن به وسیله‌نقلیه و همچنین صحبت کردن یا خرید و فروش با راننده یا سرنشینان وسایل‌نقلیه‌، توقف نکنند.

ماده ۲۱۸- شهرداری‌ها موظفند پیاده‌روهای استاندارد، هموار و ایمن با در نظر گرفتن عبور سالخوردگان و معلولان با صندلی چرخدار و یا بدون آن‌، در حاشیه معابر شهری
ایجاد کنند و با توجه به‌موقعیت جغرافیایی شهر، در محل‌های مناسب نیز مسیر عبور دوچرخه‌سواران را تا حد امکان و به صورت‌جداگانه ایجاد نمایند.

تابلوهای عابر پیاده

آیین‌نامه‌های مرتبط با عابر پیاده

به جز آیین‌نامه راهنمایی‌ورانندگی، آیین‌نامه‌های دیگری نیز در مورد ایمنی عابرپیاده وجود دارد. برخی از آیین‌نامه های مهندسی با این موضوع عبارتند از:

راهنمای طراحی مسیرهای عبور عابر پیاده در معابر شهری

آیین نامه طراحی معابر شهری – مسیرهای پیاده

از اینجا می‌توانید به این آیین‌نامه‌ها دسترسی داشته باشید.

دیگر مطالب مرتبط با عابر پیاده

• عابر پیاده: صفر تا صد قوانین، چراغ راهنمایی و خط عابر پیاده (آپدیت ۱۴۰۴)
• آیین نامه های ایمنی عابر پیاده
• سمینار آموزشی: دفاع شهروندان از خیابان های ایمن تر در برمن آلمان
• نرخ تلفات دوچرخه سواران و عابران پیاده در شهرهای اروپایی
• وبینار دستورالعمل اتصال پیاده و دوچرخه به حمل و نقل عمومی
• ارتقا ایمنی عابر پیاده