آیین نامه طراحی راه ها و معابر شهری (۱۲ جلدی)

آیین نامه طراحی راه‌های شهری یا آیین نامه معابر شهری دارای نسخه‌های متفاوتی است که در اینجا به آن پرداخته می شود. همچنین نمودارها و جداول مربوط به روش دسته بندی و درجه بندی معابر شهری و مشخصات سرعت در بزرگراه‌های شهری ارایه می شود. ضوابط طراحی دوربرگردان نیز ارایه شده است.

آیین نامه طراحی معابر شهری (۱۳۹۹)

آیین نامه طراحی معابر شهری یکی از معدود آیین نامه‌های تدوین‌شده در حوزه زیر ساخت حمل‌ونقل شهری در ایران است.

اولین بار در دهه ۷۰ تدوین و ابلاغ شد. پس از آن، سال‌ها با وجود نیازهای جدیدی که ایجاد شده‌بود، اما همچنان خبری از بازنگری در این آیین‌نامه نبود.

در اوایل دهه ۹۰، دوباره از گوشه و کنار بحث‌هایی راجع به بازنگری این آیین نامه و قدیمی بودن محتوای آن برای نیازهای طراحی زیرساخت در سطح کشور شنیده می‌شد.

این کار به مشاور وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی تدوین و بازنگری این آیین نامه محول‌شد. مشاور این آیین نامه تهیه کرده و در سال ۹۹ توسط وزارت راه و شهرسازی برای اجرا ابلاغ‌شد.

اگرچه در تمامی مجلدهای آیین نامه معاونت حمل‌ونقل وزارت راه‌وشهرسازی به عنوان متولی آیین نامه معرفی شده‌است اما در زمان شروع پروژه بازنگری، معاونت حمل‌ونقل در وزارتخانه شکل نگرفته بود.

از این لینک می توانید مجموعه کامل آیین نامه طراحی معابر شهری را دانلود کنید.

برخی از مجلدات آیین نامه با توجه به نیازهای روز حذف یا اضافه شده‌اند. به طور مثال مجلد “آرام سازی ترافیک”، “حمل‌ونقل همگانی” و “حمل‌ونقل و کاربری زمین” به این مجموعه اضافه شده‌اند.

همچنین طراحی خیابان‌های شریانی، درجه ۱، درجه ۲ و دسترسی‌ها به صورت دیگری در مجلدات جدید ادغام شده‌اند.

جلد اول – مبانی

دانلود جلد اول آیین نامه طراحی معابر شهری – مبانی

خلاصه مشخصات انواع معابر شهری در خیابان‌ها و معابر شهری در جلد اول آیین نامه شامل راه‌های شریانی درجه یک و راه‌های شریانی درجه ۲ و حداکثر سرعت در بزرگراه‌های درون شهری در جدول زیر آمده است.

پلان و نیمرخ‌های طولی

دانلود جلد دوم – پلان و نیمرخ‌های طولی

اجزای نیمرخ‌های عرضی

دانلود جلد سوم – اجزای نیمرخ‌های عرضی

تندراه‌ها و تبادل‌های شهری

دانلود جلد چهارم – تندراه‌ها و تبادل‌های شهری

سرعت مجاز در بزرگراه‌های شهری برابر با ۶۰ تا ۹۰ کیلومتر بر ساعت است. سرعت طرح نیز باید همیشه حداقل ۱۰ کیلومتر بر ساعت بیشتر از سرعت مجاز باشد.

خیابان‌های شهری

دانلود جلد پنجم – خیابان‌های شهری

تعریف خیابان شریانی

خیابان‌های شریانی، دسته‌ای از خیابان‌های شهری هستند که به علت وجود ظرفیت زیاد برای جابجایی افراد (بیشتر از ۱۲ هزار نفر بر ساعت) دسترسی به انواع کاربری‌ها و به ویژه کاربری‌های در مقیاس منطقه و شهر را برای تمامی کاربران فراهم می‌کنند.

آرامسازی ترافیک

جلد ششم – آرامسازی ترافیک دانلود

تقاطع‌ها

جلد هفتم – تقاطع‌ها دانلود

حمل‌ونقل همگانی

جلد هشتم – حمل‌ونقل همگانی دانلود

حمل‌ونقل و کاربری زمین

جلد نهم – حمل‌ونقل و کاربری زمین دانلود

مسیرهای پیاده

جلد دهم – مسیرهای پیاده دانلود

مسیرهای دوچرخه

جلد یازدهم – مسیرهای دوچرخه دانلود

تجهیزات ایمنی

جلد دوازدهم – تجهیزات ایمنی دانلود

بر اساس مطالب ارائه‌شده در بخشهای مختلف آیین نامه، طراحان باید استفاده همه کاربران معبر اعم از عابران پیاده، دوچرخه‌سواران، استفاده‌کنندگان از حمل‌ونقل همگانی، شخصی و خودروهای باری را در نظر بگیرند و نه تنها حرکت خودرو که جابجایی افراد و توزیع بار در شبکه را نیز مد نظر قرار دهند.

آیین نامه طراحی راه های شهری (۱۳۷۵)

آیین نامه طراحی راه های شهری در سال ۱۳۷۵ توسط وزارت راه و شهرسازی (وزارت مسکن و شهرسازی سابق) در ۱۲ جلد تدوین و مصوب شده است.

بخش‌های این آیین نامه به قرار زیر است. فایل‌های این آیین نامه از لینک های زیر قابل دانلود است.

 مبانی آیین نامه طراحی راه های شهری

بخش یک : مبانی

در بخش مبانی آیین نامه طراحی راه شهری به طبقه بندی راه‌های شهری، دسترسی و تنظیم آن، سرعت، ترافیک، ظرفیت، وسیله نقلیه تیپ طراحی، عوامل انسانی، ایمنی و محیط زیست و نقش این موارد در طراحی راه‌های شهری پرداخته شده است.

پلان‌ها و نیم رخ‌های طولی

بخش دو: پلان‌ها و نیم رخ‌های طولی

در بخش پلان‌ها و نیم رخ‌های طولی آیین نامه طراحی راه های شهری به شکل هندسی پلان و نیم رخ‌های طولی، فاصله دید، پلان، نیم رخ‌های طولی، هماهنگی پلان و نیم رخ طولی، و سایر عوامل تاثیر گذار پرداخته شده است.

اجزای نیم رخ‌های عرضی

بخش سه: اجزای نیم رخ‌های عرضی

در بخش نیم رخ‌های عرضی، به شیب عرضی، خط‌های اصلی، خط‌های کمکی، شانه، خط پارکینگ، میانه، جدول، شیروانی‌ها و سیستم‌های تخلیه آب، دیواره حافظ، نرده حافظ، مقطع عرضی در سازه‌ها، عرض آزاد و عرض ایمنی، بیرون رفتگی ایستگاه‌ها، حریم راه و کناره، استفاده از حریم راه برای تاسیسات شهری، فضای سبز و زمین آرایی و روشنایی پرداخته شده است.

 راه‌های شریانی درجه ۱

بخش چهار: راه‌های شریانی درجه ۱

در بخش چهار آیین نامه یعنی ضوابط مربوط به راه‌های شریانی درجه ۱ به ضوابط کلی این راه‌ها، ضوابط اجزا، استفاده اتوبوس‌ها از آزادراه و بزرگراه و نیمر‌خ‌های عرضی نمونه مورد بررسی قرار گرفته اند.

تبادل‌ها

بخش پنج: تبادل‌ها

در بخش تبادل ها به اصول مرتبط با این قسمت از راه، انواع تبادل‌ها، ضوابط کلی مرتبط با تبادل‌ها و ضوابط اجزا پرداخته شده است.

راه‌های شریانی درجه ۲

بخش شش: راه‌های شریانی درجه ۲

در بخش شش آیین نامه، یعنی بخش راه‌های شریانی درجه ۲ به ضوابط کلی مورد نیاز، ضوابط اجزا، استفاده اتوبوس از راه‌های شریانی درجه ۲ و نیمرخ‌های عرضی نمونه پرداخته شده است.

تقاطع‌ها

بخش هفت: تقاطع‌ها

در بخش هفت که مرتبط با تقاطع‌ها می باشد، ضوابط کلی تقاطع‌ها، ضوابط اجزا و میدان آمده است.

خیابان‌های محلی

بخش هشت: خیابان‌های محلی

در بخش هشت آیین نامه که مرتبط با خیابان‌های محلی است، ضوابط عمومی این خیابان‌ها، هسته‌های شهری مسکونی، مناطق مرکزی، مراکز مهم صنعتی و تجاری و سرعت گیرها آمده است.

دسترسی‌ها

بخش نه: دسترسی‌ها

در بخش نه آیین نامه مربوط به دسترسی، ضوابط عمومی مربوط به دسترسی‌ها، راه‌های اتصالی ورودی، پارکینگ‌ها، بارگیری و باراندازی، دسترسی برای وسایل نقلیه اضطراری و عقب نشینی آمده است.

مسیرهای پیاده

بخش ده: مسیرهای پیاده

در این بخش که مربوط به مسیرهای عابر پیاده است، طرح‌های شبکه‌های پیاده روی، ضوابط طرح و مرمت و نگهداری مورد بحث قرار گرفته است.

مسیرهای دوچرخه

بخش یازده : مسیرهای دوچرخه

در بخش یازده که مربوط به مسیرهای دوچرخه است، مواردی همچون برنامه ریزی و امکانسنجی، طرح شبکه، ضوابط اجزای هندسی، مسیرهای دوچرخه در تقاطع‌ها و  پارکینگ مخصوص دوچرخه آمده است.

تجهیزات ایمنی

بخش دوازده: تجهیزات ایمنی

در بخش تجهیزات ایمنی این آیین نامه، ضوابط مربوط به شیوه‌های بی خطر ساختن عرض ایمنی، حافظ‌های طولی جانبی، حافظ‌های میانی و ضربه گیرها پرداخته شده است.

آیین نامه طراحی تقاطع‌های همسطح شهری

لینک دانلود آیین نامه تقاطع های همسطح شهری – مبانی فنی

لینک دانلود آیین نامه تقاطع های همسطح شهری – توصیه‌ها و معیارهای فنی

لینک دانلود آیین نامه تقاطع های همسطح شهری – سوابق مطالعات

ضوابط مربوط به طراحی دوربرگردان‌ها در آیین نامه تقاطع های همسطح شهری

در خیابان‌هایی که دارای حفاظ میانی غیرقابل عبور و یا خط ویژه حمل و نقل عمومی در وسط هستند، باید امکان دور زدن وسایل نقلیه بوسیله مسیر واگرد (دوربرگردان) تأمین شود.

در صورتی تأمین حرکت واگرد (دوربرگردان) بدون کاهش ایمنی و ظرفیت امکان‌پذیر است که خط گردش به چپ خروجی موجود بوده و این خط بتواند ترافیک واگرد را نیز عبور دهد. امکان حرکت واگرد برای انواع خودروها بدون نیاز به عقب و جلو کردن وجود داشته باشد و حرکت واگرد (دوربرگردان) وسایل نقلیه مستلزم عبور از میان جریان عابرین پیاده نباشد.

در صورت عدم تأمین شرایط فوق، باید خط واگرد در حدفاصل تقاطع‌ها ایجاد شود. توصیه می‌شود حتی‌الامکان خط واگرد (دوربرگردان) در موقعیت قبل از تقاطع استقرار یابد.

در صورت وجود ممنوعیت گردش به چپ در یک تقاطع، می‌توان برای گردش به چپ غیرمستقیم، بعد از تقاطع یک خط واگرد (دوربرگردان) پیش‌بینی نمود. به این ترتیب وسایل نقلیه چپ‌گرد می‌توانند پس از حرکت واگرد (دوربرگردان) در پشت تقاطع از ورودی مقابل گردش به راست نمایند.

در شکل زیر جزئیات طراحی خطوط واگرد (دوربرگردان) قبل و بعد از تقاطع مطابق دستورالعمل آسان ارائه شده است. خط واگرد براساس نمودار گردش نمای بزرگترین خودروی واگردی که همواره عبور می‌کند طراحی می‌گردد. چنانچه خط واگرد برای یک وسیله نقلیه طرح خاص طراحی شده باشد، باید حرکت واگرد برای وسایل نقلیه بزرگتر بوسیله تابلوهای مقتضی ممنوع گردد.

در تقاطع‌های چراغدار باید برای خط واگرد طول انباره کافی پیش‌بینی گردد به گونه‌ای که بتواند تمام خودروهای واگرد را در خود جای دهد. این خط باید حتی‌الامکان در حفاظ میانی احداث شود.

لینک‌های مرتبط با دیگر آیین نامه‌ها، ضوابط و دستور العمل‌های مرتبط با ایمنی راه در ایران، در زیر آمده است:

• آیین نامه طراحی راه ها و معابر شهری (۱۲ جلدی)
• آیین نامه تاسیسات ایمنی راه نشریه ۵-۲۶۷
• آیین نامه علایم ایمنی راه نشریه ۳-۲۶۷
• نشریه ۸۰۰: فهرست کامل نشریه‌ها، کاربرد و دانلود تمام زیرمجموعه‌ها
• آیین نامه ایمنی ابنیه فنی راه نشریه ۲-۲۶۷
• آیین نامه ایمنی راه طرح راه ایمن-نشریه ۱-۲۶۷ – نسخه جدید
• آیین‌نامه طرح هندسی راه: نشریه ۴۱۵ و ۱-۸۰۰ (دانلود آخرین ویرایش)
• آیین نامه ایمنی راه در عملیات اجرایی نشریه ۷-۲۶۷
• قانون حریم راه‌ها و راه‌آهن: جدول متراژ حریم جاده، راه‌آهن و اتوبان + متن کامل قانون ۱۴۰۴
• مصوبات هیات دولت
• راهنمای ایمن سازی مدارس حاشیه راه ها
• راهنمای بازرسی ایمنی راه در ایران
• راهنمای ممیزی ایمنی معابر شهری
• آیین نامه ایمنی راه – حاشیه ایمن راه – نشریه ۴-۲۶۷ نسخه جدید
• راهنمای نگهداری از علایم و تجهیزات ایمنی راه نشریه ۳۷۰
• آیین نامه ایمنی بهره برداری نشریه ۶-۲۶۷
• آیین نامه تجهیزات ایمنی راه نشریه ۴-۲۶۷
• آیین نامه ایمنی راه و حریم نشریه ۱-۲۶۷

مطالب مرتبط

• ایمنی راه کشور ایران ۱۴۰۳
• آیین نامه ها، ضوابط و دستورالعمل های ایمنی راه
• راهبرد ملی ایمنی راه ایران – استراتژی ایمنی